• گفت‌وگو با فراهيني، متخصص ارتوپدي



  • حتما بارها اين جمله را شنيده‌ايد كه پاها قلب دوم ما انسان‌هاست و بهتر است، همان‌گونه كه سلامت قلب‌مان برايمان مهم است به سلامت پاهايمان هم فكر كنيم. به همين مناسبت در مورد سلامت پاها گفت‌وگويي داشته‌ايم با آقاي دكتر فراهيني، متخصص ارتوپدي.

    كفش مناسب چه نوع كفشي است؟
    كفش‌ها نقش بسيار مهمي در سلامت پاها دارد. به‌طور كلي، كفش بايد از نوع كفش‌هايي باشد كه استانداردهاي خود را داشته باشد، امروزه كمپاني‌هاي بزرگ روز دنيا كه در كار توليد كفش هستند، به سوي علمي شدن توليد كفش‌ها پيش مي‌روند تا بتوانند هرچه بيشتر بر سلامت پاها و سلامت انسان تكيه كنند. كمپاني‌هاي موفقي هم كه مي‌توانند كفش‌هاي سالم‌تري بسازند، فروش بهتري دارند و سلامت انسان‌ها را تضمين مي‌كنند. پاشنه براي كفش تا يك حدودي براي تمام افراد توصيه مي‌شود. پاشنه تا حدود دو تا سه سانتي‌متر اشكالي كه ندارد هيچ بلكه به سلامت پاها نيز كمك مي‌كند و براي سلامت مچ پاها و زانوها موثر است، البته به شرط اينكه اين پاشنه‌ها به صورت لژدار باشد و كاملا براي پا تكيه‌گاه باشد. اما برخي از اين كفش‌ها پاشنه‌اي بسيار بلند و در عين حال باريك دارند كه به هيچ عنوان توصيه نمي‌شود و براي سلامت پاها بسيار مضر است. پوشيدن شلوار‌هاي خيلي تنگ تاثيري بر سلامت و فرم پاها ندارد اما اصلا توصيه نمي‌شود، به‌خصوص در افراد مسن به دليل اينكه ممكن است جريان خون در اندام را به خطر بيندازد و مشكل آفرين باشد.
    به چه نوع پاهايي پرانتزي مي‌گويند؟
    در حالت نرمال انسان وقتي كه مي‌ايستد، بايد ساق پا و ران در يك راستا و امتداد باشد، فقط اينكه ساق پا نسبت به ران هشت درجه زاويه به طرف بيرون دارد يا بالعكس، به اين صورت كه فرد ايستاده وقتي دو تا زانوهاي خود را به هم مي‌چسباند، بايد قوزك پاها نيز به هم بچسبد. اگر وقتي دو پا به هم مي‌چسبد، قوزك‌ها به هم بچسبد اما زانو‌ها با هم فاصله داشته باشند، آن پا را پرانتزي يا كماني مي‌نامند. كه در افراد مختلف متفاوت است و بسته به درجه كماني بودن تقسيم‌بندي مي‌شود. گاه برعكس اين اتفاق نيز ديده مي‌شود، يعني وقتي اين افراد مي‌ايستند زانوها به هم مي‌چسبند اما قوزك‌ها از هم فاصله دارند كه در اين صورت پاهاي ايكس مانند يا ضربدري ناميده مي‌شوند. پاهاي ضربدري و پرانتزي دو زاويه متضاد هستند.
    آيا ژنتيك نقشي در اين مساله دارد؟
    ممكن است بعضي افراد پاهاي پرانتزي نداشته باشند اما پاهايشان دچار چرخش باشد، يعني به هنگام راه رفتن پاها به سمت داخل يا خارج چرخش داشته باشد، كه اين افراد جزو افراد دفورميتي چرخشي هستند، اين‌گونه افراد در اجتماع خيلي زياد و در تمام سنين هم ديده مي‌شوند. پاهاي پرانتزي زمينه‌هاي مختلفي دارد، ممكن است فرد در كودكي دچار بيماري‌ای به نام راشيتيسم شده باشد كه كمبود كلسيم و ويتامين دي اين بيماري را به وجود مي‌آورد كه اين مساله باعث مي‌شود تا فرد در بزرگسالي داراي پاهايي كماني باشد و در بعضي مواقع و در سنين بالاتر ممكن است مسايل فاميلي و ژنتيكي باعث به وجود آمدن اين مسايل شود كه در اين مساله زمينه ژنتيكي بسيار شايع‌تر است. به‌خصوص در كودكاني كه در سنين رشد هستند، اين افراد هرچه بيشتر رشد مي‌كنند، پاهايشان بيشتر حالت كماني به خود مي‌گيرد.
    آيا پوكي استخوان در پيشرفت اين بيماري موثر است؟
    افرادي هم كه دچار پاهاي ضربدري يا ايكس مانند هستند، معمولا اين مشكل از سنين كودكي براي آنها به وجود مي‌آيد و معمولا با صافي كف پا همراه است. يك سري از بيماري‌هاي متابوليسم و متابوليكي هم وجود دارند كه آنها هم باعث تغييراتي در بدن يا كمبود‌هايي در بدن هستند كه آنها هم مي‌توانند باعث چنين تغييراتي در بدن باشند. در سنين بالا و به‌خصوص در زنان پوكي استخوان نيز زنان را به اين مساله مبتلا مي‌كند و تغييراتي در پاهاي آنها نيز به وجود مي‌آيد. پاها تمايل دارند تا به صورت كماني درآيند كه معمولا در نهايت ساق پاها و مچ پاي آنها منحرف مي‌شوند.
    خار پاشنه چيست؟
    خار پاشنه يعني زوايد استخواني كه در كف پا و قسمت پاشنه پا و معمولا در محل چسبيدن تاندون قوي كف پا كه باعث حركت كف پا مي‌شود، به وجود مي‌آيد. بعضي مواقع به علت كشيده شدن كف پا به مقدار زياد و بعضي مواقع به دليل وزن زياد و بعضي مواقع به دليل تغييراتي كه در استخوان‌ها به وجود مي‌آيد، يك استخوان زايده‌اي در كف پا به وجود مي‌آيد كه به آن خار پا گفته مي‌شود. معمولا ممكن است اين مساله منجر به درد شديد پا و اختلال در راه رفتن شود. براي درمان خار پا راه‌هاي بسياري وجود دارد به عنوان مثال فيزيوتراپي و آبگرم يا استفاده از كفي‌هاي مخصوص پا توصيه مي‌شود و در بعضي موارد غير از استفاده از داروها تزريقات موضعي نيز كمك‌كننده است، در بعضي مواقع فيزيوتراپي نيز كمك‌كننده است و امروزه يكسري وسايل جديد به‌نام
    ‌اي اس دبليو تي يا وسايل شوك‌درماني كه همان‌طور كه سنگ كليه با دستگاه‌هاي ايجاد شوك از بين مي‌رود، به همين صورت خار پا نيز با يكسري از شوك‌ها از بين مي‌رود البته اين كار در مراحل اوليه خار انجام مي‌شود.
    آيا برآمدگي كنار شست پا درمان مي‌شود؟
    هالوس وارگوس يعني بر آمدگي‌ای كه در بعضي افراد در كنار شست پاهايشان به وجود مي‌آيد كه به معني استخوان اول كف پاست كه به طرف كف پا منحرف مي‌شود و باعث تغييرات و دفرمه شدن و زشتي در پا و گاه ايجاد درد مي‌شود . در مواردي كه اين مساله شديد باشد، پيشنهاد عمل جراحي است و در درجات پايين‌تر و در سنين پايين‌تر مي‌توان با گذاشتن پدهايي لاي انگشتان از منحرف شدن انگشتان جلوگيري كرد. هر فردي بايد ورزش را در حد توان خود انجام دهد، هيچ‌گاه به فردي توصيه نمي‌شود كه خارج از توان خود ورزش و تحرك كند. در درجه اول بايد تكنيك‌هاي ورزشي به درستي انجام شود اول اينكه در حد توان باشد تا اندام فوقاني و گاه اندام تحتاني دچار خستگي مزمن نشود زيرا در بعضي مواقع كه فرد بيش از حد توان خود ورزش كند گاه دچار خستگي در ستون فقرات مي‌شود و گاه در درجات شديدتر ممكن است فرد دچار شكستگي‌هاي پنهاني در استخوان‌ها شود. در اين موارد ورزش خاصي توصيه نمي‌شود، فقط توصيه اين است كه ورزش روي اصول و دقت انجام شود. در بعضي افراد كه انحرافات زانو يا استخواني دارند يا كف پايي صاف داشته باشند، براساس شرايط خودشان بايد باشد.
    تاثيرات مخرب كفش‌هاي نوك تيز چيست؟
    كفش‌هاي نوك تيز و تنگي كه اكثر خانم‌ها پا مي‌كنند به هيچ عنوان توصيه نمي‌شود اين كفش‌ها باعث دفرمه شدن پاها و تغيير شكل در انگشتان مي‌شود. معمولا كفش‌هايي كه توصيه مي‌شود، بايد جلوي آنها پهن باشد تا انگشتان به راحتي جا بگيرند و بتوانند به راحتي حركت كنند. گاه در بعضي از ميهماني‌ها در مدت زمان كوتاه ممكن است كه خيلي آزار‌دهنده و مضر نباشد اما از لحاظ علمي و بهداشتي و پزشكي به هيچ‌وجه اين كفش‌ها توصيه نمي‌شود. كفش‌هاي پاشنه بلند اثرات بسيار مخربي روي مفصل زانو و ستون فقرات دارد. كفش‌هاي پاشنه بلند ارتباط مستقيمي با كمر درد دارد، احتمال ايجاد كمر درد با كفش پاشنه بلند خيلي بيشتر از ايجاد زانو درد است به‌خصوص در كساني ‌كه زمينه كمر درد نيز دارند و سني از آنها گذشته كفش‌هاي پاشنه بلند به هيچ عنوان توصيه نمي‌شود. پاشنه‌هايي تا ارتفاع سه سانتي‌متر هيچ اشكالي ندارد.
    كدام ورزش و كفش مناسب‌تر است؟
    بهترين ورزش براي سلامت انسان و سلامت پاها راه رفتن روي زمين صاف است. يكي ديگر از ورزش‌هايي كه توصيه مي‌شود، شنا در استخر‌هاي آب گرم است و يكسري از دستگاه‌هايي كه اين روزها هست كه بدنسازي نيز مي‌كنند و عضلات تقويت مي‌شوند. بايد دانست فقط يك عضله در پا وجود ندارد بلكه تعداد زيادي عضله در پاها وجود دارد و هر كدام از اينها دارای مكانيزم‌هاي مختلفي است و مي‌توان بر اثر آن مكانيزم‌ها آنها را تقويت كرد. كفش مناسب كفشي است كه كف آن كاملا حركت كند، خيلي سفت نباشد، به‌خصوص جلوي پنجه‌ها. كفش مناسب بايد پشت مناسبي داشته باشد و مچ پا را كاملا در بر بگيرد و رويه جلويي كفش بايد راحت باشد و كف پا بايد كاملا پوشش داشته باشد و مناسب با قوس كف پا باشد، به عنوان مثال كفش‌هايي كه ورزشكاران را مي‌پوشند، بسيار مناسب هستند.
    چه توصيه‌اي براي جوانان داريد؟
    در بعضي از جوانان پاهاي پرانتزي يا ضربدري به عنوان يك عامل خطرساز در مشكلات زانو است و حتي اگر جواناني كه اين مشكل را دارند ولي دردي احساس نمي‌كنند، بهتر است تا به پزشك‌هاي ارتوپد مراجعه كنند و از سلامت زانو‌ها و پاهايشان مطمئن شوند. گاه مي‌توان با ورزش‌ها و فيزيوتراپي‌ها و استفاده از كفش‌هاي طبي این انحرافات جزيي را درمان كرد و در بعضي مواقع ممكن است پرانتزي بودن پاها يا ضربدري بودن در حدي باشند كه احتياج به جراحي داشته باشند.