در روزی که از همه بودجه سال 92، برای روزنامه‌های ایران و خورشید، تنها میزان یارانه سال آینده مهم است، آنها عنوان اصلی صفحه اول خود را به انتقادات احمدی‌نژاد از اطلاعات سپاه و پاسخ طرف مقابل اختصاص داده‌اند.

مساله هسته‌ای، خوش‌بینی همراه با احتیاط

با پایان پذیرفتن دور اخیر مذاکرات هسته‌ای در آلمااتی قزاقستان، روزنامه‌ها در نگاه محتاط خوش‌بینانه به مذاکرات شریک هستند. روزنامه ایران، مذاکرات را در قالب عقب‌نشینی طرف مقابل دیده است و کیهان دلیل ناکامی غرب را غلبه نفوذ و قدرت ایران در مقابل غرب دانسته است.

فلاحت‌پیشه مشاور شهردار تهران و پای ثابت این روزهای تهران امروز در مورد آینده مذاکرات نوشته است: بايد در نظر داشت كه از هم‌‌اكنون تا نشست آلماتي 2 چند موضوع مي‌تواند بر توافقات آينده ايران و گروه 1+5 تاثيرگذار باشد: موضوع اول به روابط خاص ايران و آمريكا بر مي‌گردد كه دليل آن چراغ سبز ديپلماتيكي بود كه آمريكا به ايران نشان داد،‌ البته اين علائم راهبردي نيست بلكه تاكتيكي و سياسي است اما مي‌توان گفت كه گامي به جلو محسوب مي‌شو د. موضوع دوم فرجه عملي در طول40 روز آينده است، نوع عمل و رفتار طرفين در اين فاصله زماني بسيار مهم تلقي مي‌شود. طرف غربي از ايران مي‌خواهد كه به سمت اعتماد‌سازي پيش برود. ايران هم با مشاهده رفتار مثبت و عملي از سوي غربي‌ها مي‌تواند 2 عملكرد را درپيش بگيرد: 1- ايران مي‌تواند مداليته خود را به شكل خاصي مشخص و منسجم سازد و به بهانه‌هاي آژانس در اين زمينه پايان دهد 2- ايران مي‌تواند مانورهاي اعتماد ساز در قالب‌هاي فن‌آوري هسته‌اي ايجاد كند. به عنوان مثال بخشي از سوخت توليد شده در كشور را به صفحه‌هاي سوخت تبديل و صرفا در محدوده نیازش سوخت 20درصدی تولید کند. اما مهم‌ترين بحثي كه در مورد طرف مقابل ايران وجود دارد اين است كه طرف غربي سيرقهقرايي را در قبال ايران در پيش گرفته است كه توصيه مي‌شود كه سختگيري‌هایي كه در قطع‌نامه‌هاي شوراي امنيت توسط آمريكا وضع شده است مي‌تواند تعديل شود و بخشي از تحريم‌هاي بانكي و نفتي تعديل شود كه اين كار توسط اروپا تا حدي انجام گرفت. موضوع سومي كه مطرح مي‌شود اين است كه مسائل و روابط فراتر از موضوع هسته‌اي مانند سوريه مي‌تواند مطرح شود. زيرا هم آمريكا و هم اروپا به اين نتيجه رسيده‌اند كه بحران سوريه را نمي‌توان با اسلحه حل كرد. سياست‌هاي اشتباه غرب در سوريه باعث شده است تا ميداني به سلفي‌ها و گروه القاعده داده شود كه اكنون حدود صد هزار تروريست خطرناك در اين كشور حضور دارند و براي مردم سوريه، ايران، تركيه و ... خطر تلقي مي‌شوند.لازم به ذكراست كه مسائلي همچون سوريه مي‌تواند باعث ايجاد همكاري ميان ايران و طرف غربي شود. در آخر بايد در نظر داشت كه عده‌اي از بازيگران صحنه بين‌الملل از نتايج نشست آلماتي ناراضي هستند و سعي مي‌كنند كه نتايج مذاكرات ايران و 1+5 راتخريب كنند. يكي از آنها، اسرائيل است كه با شعار ايران نبايد قابليت هسته‌اي داشته باشد در راه رسيدن به تفاهم طرفين كارشكني مي‌كند. پس اميد است كه در 40 روز باقي مانده تا نشست آلماتي 2 رفتار متقابل مثبتي ميان طرفين شكل بگيرد تا بدين‌گونه پرونده هسته‌اي ايران به نتيجه قابل قبولي بينجامد .

روزنامه شرق نیز در ذیل همین نگاه خوش‌بینانه به مذاکرات قزاقستان نوشته است: «برخلاف دفعه پیش، این بار هشت ماه فرصت لازم نبود تا زمان و مکان مذاکره بر سر فعالیت هسته‌ای ایران، مورد موافقت تهران و نمایندگان پنج کشور عضو دایم شورای امنیت و آلمان قرار گیرد؛ حتما به‌دنبال هوای سرد «فوریه»، «آلماتی»، «مارس» دلنشینی خواهد آمد که توافق شد دو طرف مذاکره دوباره 16 و 17 فروردین 1392 در همین شهر رودرروی هم بنشینند و باز هم مذاکره کنند. البته به شرط اینکه کارشناسان دوطرف، 28 اسفند در استانبول با هم دیدار و در مورد محتویات مذاکره گفت‌وگو کنند.»

علی بیگدلی کارشناسی که شرق امروز نظرات وی را منعکس کرده است، در مطلبی دیگر برای شرق نوشته: «می‌توان نسبت به دستیابی به یک توافق نسبی امیدوار بود. در این میان، نباید موضوع انتخاب ریاست‌جمهوری سال 92 در ایران را نادیده گرفت، زیرا برخی تمایل دارند حل و فصل مذاکرات را به زمان پس از آن موکول کنند.

از سوی دیگر دو گره دیگر در زمینه مذاکره با کشورهای 1+5 مشاهده می‌شود؛ یکی غلبه نگاه غرب‌ستیزی در نظام سیاسی ایران است که به نوعی به فرهنگ و هویت ما تبدیل شده و محو یا کمرنگ کردن آن کار ساده‌ای نیست زیرا این نگاه تا عمق هویت اجتماعی ما پیشرفت کرده است. مشکل دوم این است که در علم سیاست و دیپلماسی یک اصل وجود دارد که آن امر همترازی است که در یک مذاکره اهمیت فراوانی دارد. کشورهای 1+5 سه انتظار از ایران دارند؛ اول اینکه سطح غنی‌سازی اورانیوم را از 20درصد به 5/3 تا پنج‌درصد برسانند. دوم اینکه سایت «فردو» بسته شود که این کار سختی است. سوم اینکه 245 کیلو کیک زرد در ایران موجود بود که چند روز گذشته مقام‌های کشور اعلام کردند صدکیلوی آن را به میله‌های سوخت تبدیل کرده‌اند، انتظار آنان این است که 145 کیلو باقیمانده از ایران خارج و در آنجا غنی‌سازی شود. مقامات ایرانی نیز به کنایه اعلام کرده‌اند که حاضرند با 20درصد غنی‌سازی کنار بیایند البته اگر پیشنهادهای قابل‌قبولی از طرف مقابل ارایه شود. با توجه به مذاکراتی که در آلماتی انجام گرفت، می‌توان امیدوار بود که در دور بعد مذاکرات، کاهش 20درصدی غنی‌سازی اورانیوم به پنج‌درصد مورد موافقت دو طرف قرار گیرد. با توجه به این موارد می‌توان به دور آینده مذاکره امیدوار بود.»

روزنامه خراسان نیز ضمن این که مذاکرات قزاقستان را پایان مذاکره برای مذاکره دانسته، در انتهای یادداشتی به قلم ابراهیم متقی آورده است: «يکي از دلايل موفقيت نسبي ديپلماسي هسته اي ايران در اجلاسيه 1+5 آلماتي را بايد تنظيم طرح هايي دانست که مبتني بر قواعد حقوق بين الملل و دغدغه هاي ادراکي و نهادي ساير بازيگران محسوب مي گردد. بايد ديد در اجلاس کارشناسان ايران و گروه 1+5 که در 27 و 28 اسفند 1391 در استانبول برگزار مي شود، فرآيند عبور از بحران در ازاي ابتکار متقابل کشورهاي درگير در مذاکرات هسته اي حاصل خواهد شد. اجلاسيه آلماتي از اين جهت اهميت دارد که مي تواند زمينه حل ملموس برخي از اختلافات ايران و گروه مذاکره کننده بين المللي را ايجاد نمايد. عبور از مذاکره براي مذاکره، موفقيت نسبي براي سياست راهبردي ايران محسوب مي شود. مشروط بر آنکه زمينه براي کنترل تحريم هاي جديد و کاهش تحريم هاي قبلي به عنوان نتيجه فعاليت تيم هسته اي ايران حاصل گردد.»

بودجه و مجلس: عدم حضور احمدی‌نژاد در مجلس

اقدام بی‌سابقه رئیس جمهور در عدم حضور در مجلس در روز ارائه بودجه به مجلس، مورد توجه روزنامه‌های امروز قرار گرفته است. در حالی که بیشتر روزنامه‌ها به توصیف ماجرای واقع شده در مجلس بسنده کرده‌اند، صادق زیباکلام در بخشی از مطلب خود برای روزنامه شرق با توجه به این جمله رئیس‌جمهور که «همه اعضای هیات دولت، در حکم رییس‌جمهور هستند و اصلا دولت من دربرگیرنده تمامی 75میلیون نفر مردم ایران است» در این مورد نوشته است:

«در واقع اگر رییس‌جمهور دیگری، وزیرش را برای تقدیم بودجه به مجلس فرستاده بود، شاید با اندکی تسامح می‌شد این استدلال را از وی پذیرفت که وزرای وی همتراز خودش هستند اما در دولت آقای احمدی‌نژاد، به راستی کدام مسوول از وزیر، سفیر، استاندار، فرماندار گرفته تا مدیران ارشد سازمان‌های بزرگ دولتی، کاره‌ای بوده‌اند، کاره‌ای هستند و همتراز آقای رییس‌جمهور به شمار می‌روند؟ شاید آقای احمدی‌نژاد شخصا به مجلس نرفت تا به اهدافی مانند تلافی قطع برنامه تلویزیونی‌اش برسد یا سایر حساب و کتاب‌های قبلی‌اش با مجلس.

نرفتنش هم کاملا تعمدی و آگاهانه بود که کم‌توجهی مجددی به مجلس است. نمی‌توان تصور کرد که ایشان این عمل را سهوا مرتکب شده باشند. این نخستین بار نبود که ایشان به مجلس بی‌اعتنایی کرد. آنچه مسلم است آقای احمدی‌نژاد می‌داند خدشه‌دار کردن اعتبار مجلس توسط او ممکن است در میان نخبگان سیاسی درون حاکمیت هزینه‌هایی برایش در بر داشته باشد اما گمان کرده است که این روش برخورد با مجلس، باعث پریشانی و ناراحتی جدی افکار عمومی نمی‌شود.»

روزنامه تهران امروز، نرفتن احمدی‌نژاد به مجلس را در کنار پاسخ‌های اعضای هیات دولت به خبرنگاران قرار داده و با توجه به مجموعه اظهارنظرهای زیر، تیتر زده است: «حياط هيات دولت به طنز گذشت»! همین نگاه طنزآمیز تا حدی در یکی از مطالب روزنامه ابتکار نیز تکرار شده است که با اشاره به غیبت دو رئیس قوه در روز تحویل بودجه به مجلس از تیتر «بودجه را کي داده، کي گرفته؟» استفاده کرده است.

روزنامه اعتماد نیز در مطلبی با عنوان «انفعال مضاعف مجلس» این چنین به تحلیل رفتار رئیس‌جمهور پرداخته است که: آقاي احمدي نژاد براي ارائه لايحه بودجه به مجلس نرفت و نمايندگان نيز واكنش خاصي به اين اتفاق بي سابقه نشان ندادند. علت اين رفتار احمدي نژاد و انفعال نمايندگان چيست؟

روز چهارشنبه اتفاق جالبي در مجلس افتاد و يك رويه ثابت 50 تا 60 ساله شكسته شد. چه در دولت هاي قبل از انقلاب و چه پس از انقلاب به لحاظ اهميت و ارزش لايحه بودجه هميشه رييس دولت خود شخصا آن را به مجلس ارائه مي كرد. يكي از ويژگي هاي آقاي احمدي نژاد شكستن رويه هاست و روز چهارشنبه هم او اين ويژگي خود را بروز داد و هنگام ارائه لايحه بودجه در مجلس حضور نيافت. از نظر قانون اساسي و آيين نامه داخلي مجلس او ديروز عمل خلاف قانوني را مرتكب نشد و هيچ ماده و بندي را هم زير پا نگذاشت ولي با رفتاري كه نشان داد عملامي خواست از ارزش و اعتبار مهم ترين سند مالي دولت كه همان بودجه است، بكاهد. نگاه احمدي نژاد به بودجه از همان هفت سال قبل هم بر همين اساس بود كه هميشه اين سند را بي اعتبار و كم ارزش جلوه مي داد. مصداق اين رفتار رييس دولت را مي توان در يكي از لوايح بودجه ذكر كرد كه او گفت مي توان بودجه را در يك صفحه نوشت. اين نوع نگاه نشان مي دهد او ارزش و اهميت والايي براي اين قانون قائل نيست و ترجيح مي دهد دست خود و دولتمردانش باز باشد تا بتوانند امورات كشور را به نحو دلخواه و با تشخيص فردي پيش ببرند.

اصلی‌ترین سند اقتصادی سالانه کشور

حواشی شیوه ارائه بودجه به مجلس، اصل مفهوم بودجه را تا حدی در سایه قرار داده است. فرشاد مومنی اقتصاددان ضمن اشاره به این مساله، چند موضوع را در مورد ماهیت اقتصادی بودجه برای روزنامه شرق برشمرده است. وی در این مورد نوشته است: «یکی از مهم‌ترین آسیب‌ها، اصرار دولت بر استمرار رویه‌های ناظر بر علم‌گریزی، قانون‌گریزی و برنامه‌گریزی آن است که حساسیت‌زدایی اساسی نسبت به مسایل حیاتی کشور را به ابعاد بی‌سابقه‌ای افزایش داده است. برای مثال از میان واکنش‌هایی که در این زمینه از نهادهای نظارتی رسمی انتظار می‌رفت آنچه که عملا مشاهده می‌شود این است که مسایل بنیادی عمدتا فراموش شده و بیشتر مسایل شکلی و حل‌وفصل‌ تنش‌های صورت‌پذیرفته در روابط میان مجریان و ناظران تبدیل به یک قاعده اصلی می‌شود و با کمال تاسف باید گفت که این عارضه حتی گریبان حوزه عمومی را نیز گرفته است، به‌طوری که دیگر کمتر کسی به صورت جدی و موثر درباره نسبت سند لایحه بودجه با قانون برای میان مدت و همین‌طور نسبت آن با الزام‌های یک‌ساله مربوط به سند چشم‌انداز سراغی می‌گیرد»

وی در ادامه می‌نویسد: با یک نگاه سریع و کلی به آنچه که تاکنون از لایحه بودجه انتشار عمومی یافته چند نکته بسیار مهم قابل شناسایی است که باید امیدوار بود نمایندگان محترم مجلس با متانت و رویکردی کاملا کارشناسانه و پرهیز از درگیر شدن در امور حاشیه‌ای با آنها برخورد بایسته‌ای به نمایش بگذارند.

اهم این موارد به شرح زیر است:‌

1-با نگاهی اجمالی به اعداد و ارقام کلی لحاظ شده در لایحه بودجه ملاحظه می‌شود که در عین حال که دولت همچنان رویه‌هایی اتخاذ کرده که به صورت همزمان به بزرگ‌تر شدن اندازه دخالت دولت در اقتصاد همراه با تشدید ناکارآمدی‌ها استمرار می‌بخشد فضا را برای بخش خصوصی مولد هرچه تنگ‌تر می‌سازد.

2- نحوه برخورد دولت در زمینه برآورد منابع و مصارف به‌گونه‌ای بوده است که به‌ویژه طی بررسی لایحه بودجه سال‌های 1390 و 1391 مرکز پژوهش‌های مجلس آشکارا از لفظ بودجه صوری برای نشان دادن ارزیابی خود از اندازه‌گیری بیش از حد و تخمین‌های غیرواقع‌بینانه درباره چشم‌انداز درآمدهای دولت استفاده کرده است.

3- از آنجا که دولت حداکثر استفاده ممکن را از همراهی‌های غیرقابل توجیه مجالس قبلی در جهت افراط در خلق کانون‌های هزینه‌ای جدید و پایدار برای نهاد دولت کرده است میزان تعهدات و بدهی‌های دولت و کسری‌های آشکار و پنهان آن ابعاد نگران‌کننده‌ای را به خود گرفته است. باید امیدوار بود که به‌ویژه برای سال 1392 که قرار است تغییر و جابه‌جایی در سطح بالای قوه مجریه اتفاق بیفتد لااقل برای امسال نمایندگان مجلس، برخورد دقیق‌تر و کارشناسی‌تری در این زمینه در دستور کار قرار دهند تا امکان استناد دولت بعدی به رویه‌های ناهنجار اجرا شده طی سال‌های اخیر کاهش یابد زیرا در غیر این صورت نظام بودجه‌ریزی دولت با یک وابستگی با مسیری مخرب روبه‌رو خواهد شد که اصلاح آن در دولت بعدی نیز پرهزینه خواهد کرد.

حسین راغفر هم در مورد لایحه پرنکته بودجه برای روزنامه آرمان نوشته: جزئیاتی که روز گذشته از لایحه بودجه دولت برای سال آینده منتشر شد حاوی چند نکته بود. سال گذشته که اعلام شده بود در بودجه کسری تراز عملیاتی وجود ندارد، در عمل با کسری تراز عملیاتی مواجه شدیم، حال که خود دولت به این کسری بودجه به میزان حدود 30هزار میلیارد تومان اشاره کرده‌ معلوم نیست وضعیت چگونه خواهد شد. از سوی دیگر قرار است اعتبار یارانه‌های نقدی از 40هزار میلیارد تومان امسال به 90هزار میلیارد تومان افزایش یابد که این افزایش یارانه نقدی خود تورم‌زاست. دولتمردان به جای این کار بهتر است روی ارائه خدمات عمومی به مردم فکر کنند. چراکه با افزایش یارانه‌های نقدی مردم از نظر مالی با مشکلات اقتصادی بیشتری مواجه می‌شوند و اینچنین اقدامی آثار سوء تورمی دارد. در کنار این افزایش اعتبارات یارانه نقدی اعتبارات عمرانی سال آینده نسبت به امسال بیش از 2 هزار میلیارد تومان کاهش یافته است. کاهش اعتبارات عمرانی به منزله کاهش اشتغال و از سوی دیگر افزایش بدهی‌های دولت به پیمانکاران است.

در بخشی دیگر از اخبار منتشر شده، روز گذشته به استقراض دولت بابت پرداخت یارانه نقدی از بانک مرکزی به میزان 5هزار میلیارد تومان اشاره شده که این خود به معنای چاپ پول توسط بانک مرکزی است که بار تورمی به همراه داشته است. از سوی دیگر افزایش حقوق کارکنان دولت در سال آینده نیز تورم‌زاست و چنین رفتاری، شائبه‌هایی ایجاد می‌کند زیرا هزینه‌های زیادی برای دولت‌ آینده به همراه دارد. این بودجه عوارض جدی اقتصادی دارد و تورم را با نوسان‌هایی مواجه می‌کند و برای تولید مشکلاتی را به وجود خواهد آورد.

پيش بيني هاشمي رفسنجاني از 25 سال بعد

روزنامه‌های اعتماد و آرمان، امروز متن سخنان ده سال پیش رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام را منعکس کرده‌اند که چکیده آن، این است که: « دولت سكولار نخواهيم داشت». اعتماد در این مورد نوشته است: پايگاه اطلاع رساني آيت الله هاشمي رفسنجاني: گفتار منتشر نشده يي از آيت الله هاشمي رفسنجاني در سال 1382 درباره آينده نظام اسلامي را منتشر كرده كه گزيده آن به اين قرار است:

از طرفي اسلام شناس ها، حوزه ها و حتي افراد حزب اللهي و مقدس ها كم كم احساس مي كنند بعضي سخت گيري ها جواب نمي دهد و ممكن است فقط عده يي بمانند. عده يي به اشتباه اين مسير را با سكولاريزه شده اشتباه مي گيرند، اين حركت به سمت اسلامي شدن منطقي است. اين يعني واقع گرايي اسلامي. يعني نه ما اسلام را فراموش مي كنيم و نه آرمان هايمان را. در اين مسير آرمان هاي ما هم اسلامي تر و هم واقع بينانه تر مي شود. تشكيل مجمع تشخيص مصلحت نظام از سوي امام گام بسيار مهم و تاريخي در همين مسير بود. تاسيس مجمع تشخيص مصلحت نظام نشانه بارز عينيت واقع گرايي اسلامي در تفكر فقهي بديع و نوآورانه امام راحل(ره) بود. يعني ريل گذاري براي حركت لازم در مسير واقع گرايي اسلامي.

از زمان تشكيل مجمع تا امروز افراطي ها هرگز تصور مثبتي نسبت به جايگاه آن نداشته و ندارند. چرا كه اصولادر دايره خارج از اعتدال اسلامي و اسلام واقع گرا، «تشخيص مصلحت» محلي از اعراب ندارد.

25 سال اول انقلاب، حركت تكاملي داشتيم و با افت و خيز به اينجا رسيديم و پيش بيني من از آينده اين است كه 25 سال دوم هم اين سير تكاملي ادامه خواهد داشت - احتمالابا نوساناتي- منتها به طرف اعتدال و واقع گرايي بيشتر و حتي بازبيني در مسائل ديني، آن هم مبنايي نه با سليقه اشخاص.